Giá tôm nguyên liệu tại nhiều địa phương trong nửa đầu tháng 9/2026 duy trì tương đối ổn định, trong khi sản lượng tôm tiếp tục tăng so với cùng kỳ. Diễn biến này tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch thu mua và sản xuất, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao giá trị sản phẩm thông qua chế biến sâu, kiểm soát chất lượng và xây dựng vùng nguyên liệu đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường xuất khẩu.

GIÁ TÔM NGUYÊN LIỆU ỔN ĐỊNH TRONG BỐI CẢNH SẢN LƯỢNG TIẾP TỤC TĂNG 

Theo số liệu được công bố, trong 8 tháng năm 2026, sản lượng tôm đạt hơn 1,18 triệu tấn, tăng 7,4% so với cùng kỳ. Cùng thời gian này, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt khoảng 7,94 tỷ USD, tăng 10,9%. Sản lượng và giá trị xuất khẩu cùng tăng cho thấy hoạt động sản xuất và thương mại của ngành thủy sản tiếp tục duy trì đà tăng trưởng.

Trong khi sản lượng tăng, giá tôm nguyên liệu tại một số địa phương trong những ngày đầu tháng 9 không ghi nhận biến động lớn. Tôm sú cỡ 50 con/kg được thu mua khoảng 220.000 đồng/kg, cỡ 40 con/kg khoảng 250.000 đồng/kg và cỡ 30 con/kg khoảng 300.000 đồng/kg. Đối với tôm thẻ cỡ 100 con/kg, giá tăng khoảng 3.000 đồng/kg lên mức 90.000 đồng/kg.

Mặt bằng giá tương đối ổn định giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc xây dựng kế hoạch thu mua nguyên liệu và tổ chức sản xuất. Tuy nhiên, khi sản lượng tiếp tục được mở rộng, bài toán của ngành tôm không còn chỉ nằm ở việc tạo thêm nguồn cung mà chuyển sang khả năng nâng giá trị từ chính nguồn nguyên liệu hiện có.

CHẾ BIẾN SÂU TRỞ THÀNH HƯỚNG GIA TĂNG GIÁ TRỊ THAY VÌ CHỈ TĂNG SẢN LƯỢNG 

Theo ông Hồ Quốc Lực, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Thực phẩm Sao Ta (FIMEX Việt Nam), khả năng gia tăng sản lượng đang dần chịu giới hạn bởi nhiều yếu tố đầu vào như diện tích nuôi, nguồn nước, thức ăn, con giống, lao động và năng lượng. Khi các nguồn lực này đều có giới hạn, việc tiếp tục tăng sản lượng không thể là giải pháp duy nhất để mở rộng giá trị của ngành tôm.

Trong khi đó, các thị trường nhập khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với sản phẩm thủy sản, từ chất lượng, an toàn thực phẩm đến truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường. Điều này khiến giá trị của một sản phẩm không chỉ được quyết định bởi lượng nguyên liệu sử dụng mà còn phụ thuộc vào mức độ kiểm soát trong toàn bộ quá trình sản xuất và chế biến.

Đối với ngành tôm, cùng một lượng nguyên liệu có thể tạo ra những giá trị thương mại khác nhau tùy thuộc vào cách thức chế biến và phân khúc thị trường hướng đến. Các sản phẩm tiện lợi, sản phẩm chế biến sâu, sản phẩm thuộc phân khúc cao cấp hoặc được phát triển theo yêu cầu riêng của từng thị trường có khả năng tạo thêm giá trị so với sản phẩm chỉ dừng ở mức sơ chế.

Vì vậy, khi dư địa tăng trưởng bằng sản lượng ngày càng chịu nhiều giới hạn, đầu tư vào chế biến sâu và phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng trở thành một hướng đi quan trọng để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng nguyên liệu và tăng giá trị xuất khẩu.

CHẤT LƯỢNG NGUYÊN LIỆU QUYẾT ĐỊNH KHẢ NĂNG PHÁT TRIỂN SẢN PHẨM GIÁ TRỊ CAO

Tuy nhiên, để chế biến sâu phát huy hiệu quả, doanh nghiệp cần bắt đầu từ chất lượng và tính ổn định của nguồn nguyên liệu. Nếu tôm đầu vào không đồng đều về chất lượng, kích cỡ hoặc không đáp ứng các yêu cầu về an toàn và truy xuất, doanh nghiệp sẽ phải phát sinh thêm chi phí trong quá trình phân loại, kiểm soát và xử lý trước khi chế biến.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), việc nâng giá trị sản phẩm cần bắt đầu từ vùng nguyên liệu. Khi vùng nuôi được tổ chức tốt, quy trình sản xuất được kiểm soát và nguồn tôm có khả năng truy xuất, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc xây dựng sản phẩm phù hợp với yêu cầu của từng thị trường.

Điều này cho thấy chế biến sâu không thể tách rời khỏi hoạt động sản xuất tại vùng nuôi. Một sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao cần được hình thành từ nguồn nguyên liệu đáp ứng các tiêu chuẩn ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung kiểm soát ở giai đoạn nhà máy.

Do đó, mối quan hệ giữa doanh nghiệp chế biến và người nuôi cần được phát triển theo hướng liên kết và tổ chức vùng nguyên liệu. Người nuôi kiểm soát quy trình sản xuất để tạo ra nguồn tôm đáp ứng yêu cầu về chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc; doanh nghiệp dựa trên nguồn nguyên liệu đó để chủ động xây dựng kế hoạch thu mua, chế biến và phát triển sản phẩm cho từng phân khúc thị trường.