Cà Mau từ lâu đã được mệnh danh là “thủ phủ tôm” của Việt Nam. Với diện tích nuôi trồng thuỷ sản khổng lồ và kim ngạch xuất khẩu luôn dẫn đầu cả nước, ngành tôm không chỉ là trụ cột kinh tế của tỉnh mà còn là sinh kế của hàng trăm hộ dân. Tuy nhiên, trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, dịch bệnh và yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế, việc chuyển đổi từ mô hình sản xuất truyền thống đang dần được chuyển sang mô hình nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao hướng đến phát triển bền vững. 

CÀ MAU - THỦ PHỦ NUÔI TÔM HÀNG ĐẦU VIỆT NAM 

Cà Mau là một trong những tỉnh thành có diện tích nuôi tôm đứng đầu cả nước. Sau khi hợp nhất, tỉnh Cà Mau có tổng diện tích nuôi tôm trên 427.000 ha với tổng sản lượng tôm đạt trên 900 nghìn tấn/năm; kim ngạch xuất khẩu ước tính đạt 2,5 tỷ USD trong năm 2025. Ngành tôm không chỉ là trụ cột kinh tế của tỉnh mà còn đóng góp gần 50% giá trị xuất khẩu tôm cả nước.

Qua quá trình khảo sát thực tế, tỉnh đã nhận thấy rõ rằng nuôi trồng nhỏ lẻ, manh mún theo kiểu truyền thống sẽ không đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững và cạnh tranh trên thị trường quốc tế, tỉnh đã chủ động quy hoạch vùng nuôi tập trung, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ hiện đại, từng bước xây dựng các mô hình nuôi cho năng suất cao và giảm thiểu rủi ro. Đây là bước chuyển quan trọng, đưa nghề nuôi tôm Cà Mau từ phát triển theo chiều rộng sang chiều sâu bền vững hơn  .

Qua đó, Cà Mau đã hình thành hai vùng sản xuất trọng điểm: vùng nuôi công nghệ cao, thâm canh có ứng dụng công nghệ số và hệ thống tuần hoàn nước khép kín, cho năng suất trung bình từ 20 đến 22 tấn/ha/năm; vùng nuôi quảng canh cải tiến với các mô hình sinh thái đặc thù như tôm - lúa, tôm - rừng, trải rộng trên hàng trăm ngàn héc ta, vừa mang lại giá trị kinh tế kép, vừa bảo vệ môi trường và thích ứng tốt với biến đổi khí hậu. Sự kết hợp hài hòa giữa hai hướng phát triển này đã tạo nên bức tranh thủy sản đa dạng, hiện đại và bền vững cho vùng đất mũi Cà Mau.

THÁCH THỨC THỰC TIỄN THÚC ĐẨY NGÀNH TÔM CÀ MAU CHUYỂN SANG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ 

Dù dẫn đầu về quy mô, ngành tôm Cà Mau vẫn đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Phần lớn diện tích vẫn theo hình thức nuôi quảng canh cải tiến, phụ thuộc lớn vào điều kiện tự nhiên nên năng suất thấp và thiếu ổn định. Biến đổi khí hậu kết hợp với hạn mặn kéo dài, suy thoái môi trường nước và dịch bệnh phức tạp đang gây áp lực nặng nề lên người nuôi, đặc biệt các hộ nhỏ lẻ.

Các thị trường xuất khẩu lớn chính như Liên minh Châu Âu, Nhật Bản và Mỹ ngày càng khắt khe hơn trong các quy định về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và giảm phát thải Cacbon. Liên kết chuỗi giá trị giữa người nuôi với các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu còn lỏng lẻo dẫn đến tình trạng phần lớn tôm xuất khẩu là tôm nguyên liệu thô chưa qua chế biến có giá trị thấp. Chính những thách thức chính này trở thành động lực buộc ngành tôm Cà Mau bứt phá chuyển đổi từ mô hình nuôi truyền thống sang lấy công nghệ và chuyển đổi số làm chìa khoá phát triển then chốt.

CÔNG NGHỆ CAO VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ NÂNG TẦM TOÀN BỘ CHUỖI GIÁ TRỊ NGÀNH TÔM CÀ MAU 

Cà Mau đã hình thành 5 vùng nuôi tôm ứng dụng công nghệ cao với tổng diện tích khoảng 3.900 ha. Các vùng này quy tụ 27 tổ chức cùng hơn 6.000 hộ nuôi tôm siêu thâm canh theo quy trình 2–3 giai đoạn. Đến nay, tỉnh có 6 doanh nghiệp được công nhận là doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hiện đại hóa ngành tôm tại địa phương.

Một trong những mô hình tiêu biểu đang được nhân rộng mạnh mẽ là nuôi tôm siêu thâm canh tuần hoàn ít thay nước, an toàn sinh học (RAS-IMTA). Theo kết quả thực tế, mô hình RAS-IMTA mang lại năng suất trung bình từ 22–35 tấn/ha/vụ, tỷ lệ sống đạt 70–90%  và hệ số chuyển đổi thức ăn (FCR) chỉ ở mức 1,2–1,3. Nhờ kiểm soát chặt chẽ môi trường, giảm thay nước và không xả thải trực tiếp, mô hình giúp người nuôi giảm đáng kể chi phí sản xuất, tăng lợi nhuận đồng thời hạn chế rủi ro dịch bệnh và thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu.

Song song với đó, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý và sản xuất ngày càng được đẩy mạnh. Nhiều cơ sở nuôi đã lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động, theo dõi tốc độ tăng trưởng tôm, camera giám sát và hệ thống IoT tích hợp AI (Trí tuệ nhân tạo) để theo dõi liên tục các chỉ số chất lượng nước, tốc độ phát triển của tôm, cảnh báo sớm dịch bệnh và tối ưu quy trình cho ăn. Dữ liệu phân tích được truyền lên nền tảng đám mây, giúp người nuôi quan sát qua điện thoại hoặc máy tính. Điều này hỗ trợ người nuôi phát hiện sớm những thay đổi bất thường trong ao nuôi và điều chỉnh kịp thời, từ đó giảm stress cho tôm, cải thiện tốc độ tăng trưởng và chất lượng tôm.

Chuyển đổi số và ứng dụng các công nghệ hiện đại đang được ban lãnh đạo tỉnh Cà Mau định vị là chìa khoá để nâng cấp chuỗi giá trị thuỷ sản theo hướng minh bạch và bền vững. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT) và công nghệ số không chỉ hỗ trợ người nuôi tự động hóa quy trình nuôi tôm nâng cao hiệu quả sản xuất, mà còn đồng thời kiểm soát tốt chất lượng đầu vào và đầu ra từ đó tăng khả năng cạnh tranh của con tôm Việt Nam trên thị trường xuất khẩu thế giới.

ĐẾN NĂM 2030 - CÀ MAU HƯỚNG TỚI NGÀNH TÔM XANH, CÔNG NGHỆ CAO VÀ HỘI NHẬP TOÀN CẦU

Đến năm 2030, tỉnh Cà Mau đặt mục tiêu hướng tới ngành tôm “Xanh - Công nghệ cao - Hội nhập toàn cầu”. Với tổng diện tích nuôi tôm của tỉnh đến năm 2030 dự kiến đạt khoảng 418.000 ha, trong đó diện tích nuôi thâm canh và siêu thâm canh khoảng 37.500 ha, bao gồm 15.500 ha nuôi siêu thâm canh ứng dụng công nghệ cao, và tiếp tục duy trì và nâng cao hiệu quả canh tác trên 380.000 ha nuôi quảng canh cải tiến.

Đồng thời, tỉnh Cà Mau cũng chú trọng hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và hợp tác xã nhằm rút ngắn khoảng cách của quá trình chuyển giao áp dụng công nghệ vào sản xuất.