Cà Mau là một trong những tỉnh thành có diện tích nuôi tôm hàng đầu cả nước và đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền thuỷ sản “Xanh - Sạch - Bền Vững” ,thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong hành trình ấy, ngành Thuỷ sản Cà Mau tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong với mô hình RAS-IMTA bước tiến bền vững cho nghề nuôi công nghệ cao, góp phần định hình tương lai xanh của ngành thuỷ sản Cà Mau và nâng tầm thương hiệu “Tôm Cà Mau” trên thị trường quốc tế. 

BỐI CẢNH NGÀNH TÔM CÀ MAU VÀ NHỮNG THÁCH THỨC HIỆN TẠI

Cà Mau từ lâu đã được mệnh danh là trung tâm thuỷ sản lớn nhất cả nước với tổng diện tích nuôi trồng đạt khoảng 450.000ha, trong đó 427.000ha là diện tích nuôi tôm, đóng góp phần lớn sản lượng tôm xuất khẩu tại các thị trường quốc tế. Nhìn lại hành trình phát triển của tỉnh, dù đang dẫn đầu cả nước về diện tích và sản lượng nuôi trồng thuỷ sản, Cà Mau vẫn chưa khai thác hết tiềm năng và lợi thế sẵn có. Những kết quả hiện tại chỉ mới phản ánh một phần năng lực, trong khi dư địa để nâng cao giá trị, tối ưu hiệu quả và phát triển bền vững vẫn còn rất lớn.

Tuy nhiên, các hình thức nuôi tôm truyền thống tuy phù hợp với điều kiện tự nhiên nhưng năng lực sản xuất còn thấp, hiệu quả kinh tế chưa cao. Trong khi đó, biến đổi khí hậu khiến môi trường trở nên khó đoán, nhiệt độ và độ mặn thay đổi thất thường ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm kéo theo nguy cơ bùng phát dịch bệnh diện rộng.

Bên cạnh các yếu tố môi trường, chi phí sản xuất ngày càng tăng. Giá thức ăn, con giống và nhân công liên tục leo thang, trong khi giá tôm thương phẩm lại phụ thuộc mạnh vào thị trường quốc tế. Điều này khiến người nuôi tôm gặp khó khăn trong việc tối ưu lợi nhuận. Đáng chú ý, phần lớn các mô hình nuôi truyền thống vẫn dựa vào kinh nghiệm, thiếu dữ liệu theo dõi liên tục dẫn đến những quyết định chưa kịp thời và tiềm ẩn nhiều rủi ro. 

Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính bền vững trong sản xuất. Những tiêu chuẩn này không chỉ là rào cản mà còn là áp lực buộc ngành tôm Cà Mau phải thay đổi cách nuôi, hướng đến các mô hình kiểm soát tốt hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn nếu muốn duy trì năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

MÔ HÌNH RAS-IMTA: BƯỚC TIẾN MỚI CHO NGÀNH TÔM CÀ MAU 

Mô hình RAS-IMTA là sự kết hợp giữa hệ thống tuần hoàn nước khép kín và nuôi đa loài theo chuỗi dinh dưỡng, tạo nên một cách tiếp cận mới trong nuôi tôm công nghệ cao. Điểm cốt lõi của mô hình này là: kiểm soát môi trường ao nuôi ngay từ bên trong thay vì phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên như trước đây. Nhờ đó, quá trình nuôi diễn ra ổn định hơn đồng thời giảm tác động đến môi trường xung quanh và phù hợp với định hướng phát triển bền vững của tỉnh. 

Trong thực tế triển khai, mô hình RAS-IMTA bước đầu cho thấy hiệu quả tương đối rõ về cả năng suất và kiểm soát môi trường. Theo thông tin từ Báo Chính phủ, giai đoạn thí điểm khoảng 100 ha tại Cà Mau ghi nhận tỷ lệ sống của tôm đạt 85-90%, năng suất đạt 40-50 tấn/ha/vụ, mật độ nuôi lên đến 250-300 con/m². Sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như ASC, BAP, tạo điều kiện thuận lợi cho xuất khẩu vào các thị trường yêu cầu cao. 

Ở góc độ so sánh với phương thức nuôi truyền thống, một số báo cáo chuyên ngành cho thấy mô hình giúp giảm 80-90% lượng nước thay, đồng thời tăng năng suất khoảng 1,5-2 lần (đạt khoảng 22-25 tấn/ha/vụ trong điều kiện sản xuất phổ biến). Ngoài ra, chi phí xử lý môi trường và hóa chất có xu hướng giảm, lợi nhuận của hộ nuôi tăng khoảng 15-20% nhờ tỷ lệ sống cao hơn và rủi ro dịch bệnh thấp hơn. 

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, mô hình còn góp phần cải thiện yếu tố môi trường khi nước thải sau xử lý đạt quy chuẩn, giảm phát thải và hạn chế xả thải ra bên ngoài. Điều này phù hợp với định hướng phát triển nuôi trồng thủy sản theo hướng tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chí bền vững trong chuỗi xuất khẩu.

TƯƠNG LAI CỦA NGÀNH TÔM CÀ MAU HƯỚNG ĐẾN PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG VÀ CHUẨN HÓA QUY TRÌNH NUÔI 

Với những kết quả bước đầu tích cực từ mô hình RAS-IMTA, Cà Mau không chỉ khẳng định vị thế tiên phong trong nuôi tôm tuần hoàn khép kín, mà còn quyết tâm đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng tới mục tiêu trở thành địa phương dẫn đầu cả nước trong việc tích hợp công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) vào toàn bộ chuỗi nuôi trồng tôm.

Hướng đi này không chỉ giúp ngành tôm Cà Mau vượt qua thách thức từ biến đổi khí hậu và những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, mà còn góp phần xây dựng thương hiệu “Tôm Cà Mau” trở thành biểu tượng của tôm sạch, tôm xanh và tôm công nghệ cao trên bản đồ thủy sản thế giới. Với vai trò dẫn dắt trong việc áp dụng đồng bộ RAS-IMTA kết hợp chuyển đổi số, Cà Mau đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành thủy sản “Xanh - Sạch - Thông minh - Bền vững”, tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng lâu dài, nâng cao thu nhập cho người nuôi và củng cố vị thế trung tâm tôm lớn nhất cả nước trong kỷ nguyên số.

Đây chính là bước ngoặt quan trọng, biến thách thức thành cơ hội, đưa nghề nuôi tôm Cà Mau vươn xa hơn trên hành trình chuyển đổi số mạnh mẽ, hướng tới tương lai xanh, thông minh và thịnh vượng.