TÔM GIỐNG : “NỀN MÓNG” CỦA CHUỖI GIÁ TRỊ NGÀNH TÔM 

Trong chuỗi giá trị ngành tôm, tôm giống được xem là mắc xích đầu tiên nhưng lại có ảnh hưởng xuyên suốt đến kết quả của cả vụ nuôi. Chất lượng con giống tác động trực tiếp đến tỷ lệ sống, tốc độ tăng trưởng, khả năng chống chịu với dịch bệnh cũng như chi phí sản xuất, năng suất và lợi nhuận của người nuôi. 

Khác với nhiều yếu tố có thể điều chỉnh trong quá trình nuôi, chất lượng con giống gần như được quyết định ngay từ khi bắt đầu thả nuôi. Thực tế cho thấy, dù đầu tư hệ thống ao nuôi hiện đại, sử dụng thức ăn chất lượng và quản lý môi trường hiệu quả nhưng nếu con giống không đạt yêu cầu thì nguy cơ tôm chậm lớn, hao hụt nhiều hoặc rủi ro phát sinh dịch bệnh vẫn rất cao. 

Ngược lại, khi lựa chọn được nguồn giống khỏe mạnh, sạch bệnh và phát triển tốt, người nuôi sẽ có nhiều lợi thế trong suốt quá trình sản xuất. Tôm giống chất lượng cao thích nghi nhanh với môi trường mới, lớn đồng đều, có sức chống chịu tốt hơn trước những thay đổi của môi trường cũng như các tác nhân gây bệnh. Điều này không chỉ giúp giảm tỷ lệ hao hụt, hạn chế sử dụng thuốc và hóa chất, mà còn tiết kiệm đáng kể chi phí trong suốt quá trình nuôi.

Nếu chọn phải nguồn giống kém chất lượng, khoản chi phí tiết kiệm ban đầu rất dễ bị đánh đổi bằng những tổn thất lớn về sau. Tôm chậm phát triển, tỷ lệ sống thấp hoặc bùng phát dịch bệnh nguy hiểm làm giảm năng suất và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của cả vụ nuôi.

Đặc biệt, với các mô hình nuôi thâm canh và siêu thâm canh - nơi mật độ nuôi cao và yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt - chất lượng tôm giống càng trở nên quan trọng. Chỉ khi “mắt xích đầu tiên” được đảm bảo, những khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng, công nghệ và quản lý mới có thể phát huy tối đa hiệu quả.

NHỮNG THÁCH THỨC HIỆN CÓ CỦA THỊ TRƯỜNG TÔM GIỐNG VIỆT NAM

Bên cạnh sự phát triển về quy mô sản xuất, ngành tôm giống Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn cần được giải quyết để đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

1/ Chưa chủ động hoàn toàn nguồn tôm bố mẹ

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là Việt Nam vẫn phụ thuộc khá nhiều vào nguồn tôm bố mẹ nhập khẩu. Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong nghiên cứu và chọn tạo giống, phần lớn nguồn tôm bố mẹ chất lượng cao phục vụ sản xuất vẫn được đưa về từ nước ngoài.

Sự phụ thuộc này khiến ngành giống chịu ảnh hưởng từ biến động của thị trường quốc tế, chi phí nhập khẩu và nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Đồng thời, việc kiểm soát chất lượng xuyên suốt quá trình sản xuất cũng trở nên khó khăn hơn.

2/ Chất lượng tôm giống trên thị trường chưa đồng đều

Hiện nay, bên cạnh nhiều doanh nghiệp đầu tư bài bản với quy trình sản xuất hiện đại và đảm bảo an toàn sinh học, vẫn còn không ít cơ sở quy mô nhỏ có điều kiện hạ tầng và kỹ thuật còn hạn chế.

Điều này tạo ra sự chênh lệch đáng kể về chất lượng tôm giống trên thị trường. Đối với nhiều hộ nuôi, đặc biệt là hộ nuôi nhỏ lẻ, việc đánh giá con giống chỉ bằng quan sát bên ngoài hoặc dựa vào giá bán là không đủ để xác định chất lượng thực tế.

Hệ quả là không ít trường hợp mua phải tôm giống kém chất lượng, dẫn đến tỷ lệ sống thấp, năng suất giảm và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của vụ nuôi.

3/ Nguy cơ dịch bệnh vẫn luôn hiện hữu

Kiểm soát dịch bệnh trong quá trình sản xuất giống vẫn là một thách thức lớn. Nếu việc kiểm tra và giám sát không được thực hiện chặt chẽ, mầm bệnh có thể xuất hiện ngay từ giai đoạn sản xuất giống và theo con giống đến ao nuôi thương phẩm.

Khi được thả trong môi trường nuôi mật độ cao, nguy cơ dịch bệnh bùng phát và lây lan sẽ tăng lên, gây thiệt hại đáng kể cho người nuôi cũng như ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi sản xuất.

4/ Cạnh tranh về giá tạo áp lực lên chất lượng

Trên thực tế, giá bán vẫn là yếu tố ảnh hưởng lớn đến quyết định mua giống của nhiều hộ nuôi. Sự xuất hiện của các loại giống giá rẻ hoặc các chương trình khuyến mại thiếu kiểm soát đôi khi tạo ra cuộc cạnh tranh chủ yếu dựa trên giá thay vì chất lượng.

Trong ngắn hạn, người nuôi có thể giảm được chi phí đầu vào. Tuy nhiên, nếu con giống không đảm bảo chất lượng, những thiệt hại phát sinh trong quá trình nuôi thường lớn hơn rất nhiều so với số tiền tiết kiệm được lúc ban đầu.

CÔNG NGHỆ SỐ MỞ RA HƯỚNG TIẾP CẬN MỚI TRONG QUẢN LÝ SỨC KHỎE TÔM GIỐNG 

Để từng bước chủ động nguồn cung và nâng cao chất lượng tôm giống đưa ra thị trường, ngành tôm đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào hoạt động sản xuất và quản lý. Việc số hóa quy trình nuôi giúp giảm phụ thuộc vào đánh giá cảm quan, đồng thời tạo cơ sở dữ liệu minh bạch để kiểm soát chất lượng con giống ngay từ đầu. 

Trong đó, Tomota S3T là giải pháp được pháp triển để đáp ứng nhu cầu này. Giải pháp tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ kiểm tra và đánh giá chất lượng tôm giống thông qua phân tích hình ảnh. Chỉ với khoảng 6 giây ghi hình, hệ thống có thể đếm số lượng tôm giống nhanh chóng, đồng thời tự động phân tích các chỉ số như kích thước, chiều dài, độ đồng đều và mức độ phân đàn với độ chính xác trên 95%.

Việc theo dõi bằng dữ liệu giúp người nuôi và trại giống đánh giá chất lượng con giống rõ ràng hơn, phát hiện sớm những bất thường và đảm bảo mật độ thả nuôi phù hợp ngay từ đầu vụ. Qua đó, quá trình quản lý trở nên thuận tiện, tiết kiệm thời gian và góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.