Ngành tôm Việt Nam đang trải qua một giai đoạn đầy thử thách khi phải đối mặt với "áp lực kép" từ sự chênh lệch lớn giữa chi phí đầu vào và giá bán đầu ra. Trong bối cảnh giá tôm thương phẩm đang chạm những mức thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây, giá thức ăn thủy sản liên tục tăng đang tạo thêm gánh nặng cho cả người nông dân lẫn các doanh nghiệp

THỨC ĂN THUỶ SẢN TĂNG GIÁ DO ĐÂU?

Thức ăn thủy sản luôn là khoản chi phí lớn nhất, chiếm từ 55% đến 65% tổng chi phí sản xuất trong các vụ nuôi tôm. Tuy nhiên, từ đầu năm 2026 đến nay, giá mặt hàng thiết yếu này đã trải qua tới ba lần điều chỉnh tăng. Gần đây nhất, vào đầu tháng 6/2026, nhiều doanh nghiệp đã phải tiếp tục điều chỉnh tăng giá một số dòng thức ăn cho tôm thêm từ 1.200 - 1.500 đồng/kg. Mức tăng giá này tác động trực tiếp và tiêu cực đến lợi nhuận của toàn bộ các vụ nuôi trên cả nước.

Vậy nguyên nhân do đâu? Theo các phân tích từ doanh nghiệp, nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ biến động trên thị trường quốc tế. Sự gia tăng của chi phí vận tải quốc tế do căng thẳng và xung đột địa chính trị tại khu vực Trung Đông, cùng với sức ép từ biến động tỷ giá và sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu đã đẩy giá nguyên liệu lên cao.

Các nguyên liệu chủ chốt để sản xuất thức ăn cho tôm như bột cá, dầu cá, đậu tương, lúa mì đều neo ở mức rất cao. Điển hình nhất là bột cá - nguồn cung cấp đạm quan trọng hàng đầu. Theo số liệu của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), giá bột cá thế giới vào ngày 1/6/2026 đã chạm ngưỡng kỷ lục 2.423,34 USD/tấn, đánh dấu mức tăng gần 68% so với cùng kỳ năm trước. Chỉ riêng trong 3 tháng quý II/2026, giá bột cá đã tăng phi mã hơn 430 USD/tấn (tương đương 22%), đi từ 1.992 USD/tấn hồi tháng 3 lên mức hơn 2.400 USD/tấn vào tháng 6.  

GIÁ THỨC ĂN TĂNG, ÁP LỰC CHI PHÍ TIẾP TỤC ĐÈ NẶNG LÊN NGƯỜI NUÔI TÔM 

Sự leo thang của giá thức ăn diễn ra đúng vào giai đoạn nhạy cảm nhất khi giá tôm thương phẩm lao dốc không phanh. Việc chênh lệch thu chi này đang bào mòn lợi nhuận và đẩy hàng loạt hộ nông dân vào nguy cơ thua lỗ nặng nề.

Ghi nhận thực tế tại các vựa tôm lớn như Bạc Liêu hay Cà Mau, giá tôm loại 30 con/kg hiện chỉ bán được ở mức 100.000 - 110.000 đồng/kg, tức là đã giảm khoảng 40.000 đồng/kg so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, mức chi phí sản xuất để nuôi được tôm cỡ này đã rơi vào khoảng 90.000 - 110.000 đồng/kg. Đồng nghĩa với việc, nếu người nuôi may mắn không gặp dịch bệnh, thời tiết thuận lợi thì cũng chỉ vừa đủ huề vốn. Chỉ cần có một chút hao hụt, họ chắc chắn sẽ lỗ. Đối với loại tôm cỡ 50 - 80 con/kg, chi phí sản xuất là khoảng 80.000 đồng/kg nhưng giá bán ra cũng chỉ lẹt đẹt ở mức 85.000 đồng/kg, mang lại mức lãi vô cùng ít ỏi.

Anh Long Văn Nghĩa, Giám đốc một công ty thủy sản tại Vĩnh Hậu (Bạc Liêu) cay đắng chia sẻ, nghề nuôi tôm hiện nay đang rơi vào cảnh "lấy tiền cũ đổi tiền mới". Người nuôi thu được chút tiền lời nào thì ngay lập tức phải đắp vào để trả nợ thức ăn, mua giống, sắm sửa vật tư cho vụ sau mà không hề có khoản tích lũy. Theo tính toán, để người nông dân có lãi và phát triển bền vững, giá tôm cỡ 30 con/kg cần phải được duy trì ở mức từ 130.000 đồng/kg trở lên.

Không chỉ có giá thức ăn thuỷ sản tăng, người nuôi còn phải đối mặt với chi phí nhân công, điện năng, con giống và chế phẩm sinh học liên tục đội giá. Thêm vào đó, thời tiết cực đoan với những đợt nắng nóng kéo dài cũng khiến môi trường trở nên khắc nghiệt hơn. Nhiều ao lắng dữ trữ nước cho các khu nuôi công nghiệp rơi vào tình trạng cạn kiệt, trơ bùn nứt nẻ, đe dọa trực tiếp tới chu trình thay nước tự nhiên của mô hình nuôi thâm canh. 

NGÀNH TÔM CẦN MỘT CUỘC CÁCH MẠNG VỀ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ

Trong bối cảnh giá thức ăn liên tục tăng, bài toán mà người nuôi và doanh nghiệp đang phải đối mặt không còn là mở rộng diện tích hay tăng sản lượng, mà là làm thế nào để giảm chi phí trên mỗi kilogram tôm thương phẩm.

Khi giá bán chịu tác động từ thị trường và người nuôi gần như không thể kiểm soát, thì cách duy nhất để duy trì lợi nhuận là tối ưu chi phí sản xuất. Điều này đòi hỏi ngành tôm phải chuyển từ mô hình nuôi dựa nhiều vào kinh nghiệm sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Nhiều chuyên gia cho rằng ngành tôm Việt Nam đang cần một cuộc cách mạng về khoa học công nghệ. Việt Nam có lợi thế về kinh nghiệm nuôi trồng, năng lực chế biến và lực lượng lao động lành nghề. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh với các quốc gia sản xuất tôm khác, ngành cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý và tối ưu từng công đoạn trong quy trình nuôi.

Trong toàn bộ chuỗi sản xuất, khâu cho ăn là mắt xích quan trọng nhất, bởi thức ăn hiện chiếm tới 55-65% tổng chi phí của một vụ nuôi. Chỉ cần giảm được tỷ lệ thức ăn dư thừa, phân phối thức ăn hợp lý hơn hoặc điều chỉnh kịp thời theo tốc độ tăng trưởng của tôm cũng có thể giúp tiết kiệm đáng kể chi phí sản xuất. Đây cũng là lý do các giải pháp tự động hóa trong quản lý cho ăn đang trở thành xu hướng được nhiều trang trại nuôi tôm ứng dụng.

TOMOTA FEEDER - TỐI ƯU HÓA QUY TRÌNH CHO ĂN, KIỂM SOÁT CHI PHÍ

Xuất phát từ bài toán tối ưu chi phí thức ăn, Tomota Feeder được phát triển nhằm giúp người nuôi quản lý toàn bộ quy trình cho ăn một cách chính xác và khoa học hơn. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thao tác thủ công hoặc kinh nghiệm của người vận hành, hệ thống cho phép tự động hóa quá trình cho ăn và quản lý toàn bộ dữ liệu trên cùng một nền tảng.

Thông qua ứng dụng Tomota, người nuôi có thể cài đặt lịch cho ăn từ xa, điều chỉnh lượng thức ăn theo từng giai đoạn phát triển của tôm, đồng thời theo dõi hoạt động của thiết bị theo thời gian thực. Hệ thống sử dụng hai động cơ độc lập để định lượng và phân phối thức ăn, giúp thức ăn được rải đều, hạn chế tình trạng tập trung cục bộ hoặc thất thoát không cần thiết.

Bên cạnh đó, Tomota Feeder còn liên tục ghi nhận lượng thức ăn đã sử dụng, lượng thức ăn còn lại trong máy và tự động cảnh báo khi xảy ra sự cố như kẹt thức ăn hoặc thiết bị hoạt động bất thường. Những dữ liệu này được tổng hợp trực quan trên ứng dụng, giúp người nuôi dễ dàng đánh giá hiệu quả sử dụng thức ăn và điều chỉnh kịp thời. 

Không chỉ dừng lại ở việc tự động hóa khâu cho ăn, Tomota Feeder còn nằm trong hệ sinh thái quản lý ao nuôi của Tomota. Khi kết hợp với các giải pháp theo dõi tăng trưởng và quản lý dữ liệu ao nuôi, người nuôi có thể kiểm soát toàn diện quá trình sản xuất, tối ưu hệ số FCR ( hệ số chuyển đổi thức ăn), giảm lãng phí thức ăn và từng bước hạ giá thành sản xuất. Trong bối cảnh chi phí đầu vào ngày càng gia tăng, đây là một trong những hướng đi thiết thực giúp người nuôi nâng cao hiệu quả kinh tế và tăng sức cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam.

Nguồn: Báo Nông Nghiệp và Môi Trường.